Projekt Iepen Mienskip

De Stichting Erfgoed Fundaasje hat yn it ramt fan it Iepen Mienskipsfûns sûnt 2018 in projekt opset mei as ûnderdielen:

  1. Wurkwinkels op skoallen oangeande meartalige poëzy
    1. Gedichten troch folwoeksenen
    2. Gedichten fan bern
  2. Foarljochting oer erfgoed
  3. Utstallingen oer histoarysk mienskipsbesit
  4. Sulverbesichtigingen
  5. Ynterviews oer erfgoed
  6. Projekt Lytje Pole – Skiermuontseach

Sjoch foar in oersjoch op film fan ús aktiviteiten yn it ramt fan it Projekt agrarysk en kultureel erfgoed:
Filmoersjoch.

1. Wurkwinkels op skoallen oangeande meartalige poëzy

Agrarysk en kultureel erfgoed wurdt yn dit projekt ek beljochte oan ’e hân fan Wurkwinkels (Workshops) yn poëzy foar sawol folwoeksenen as bern.
Hjirûnder in greep út de mannichte foarbylden.

1.1 Gedichten troch folwoeksenen

1.2 Gedichten fan bern

2. Foarljochting oer erfgoed

As wichtich ûnderdiel fan it Projekt agrarysk en kultureel erfgoed is de foarljochting foar in breed publyk. En dy hâldt net op by de beëiniging fan dit Iepen Mienskips-projekt, mar is de stimulearjende ympuls foar fierder bekend meitsjen fan histoarysk erfgoed, foar jong en âld.
Hjirûnder foarbylden dêrfan op ûnderskaat gebiet.

1
een goed geweten is voor de ziel wat
deez zondheid is voor het lichaam

Learboekje fan Gerben Reimers Brouwer
(* Sjoelemastate ûnder Menaam 1829 † Bessebuorren 1914),
de plaatsjes binne der by de drukker mei de hân ynkleure: full colour yn 1839.

Learboekje fan Jacob Klazes Gosliga (Bitgummole 1831-1906),
út 1846, de wiisnoas is dan 15 jier.

Op it omkaft Jabik wiisgearige skriuwoefeningen:
Wat Gij beloofd hebt moet Gij houden al leed Gij er ook schade bij
Wilt Gij dit niet gaarne dan moet Gij niet beloven.
Het gebeurt somtijds dat neiging en pligt tegen elkander inloopen; dan moet neiging altijd voor pligt wijken.
Wees behoudzaam in het beloven, zorgvuldig in het nakomen
Wanneer men anderen tot het verrigten van iets goeds behulpzaan kan zijn moet men zich niet onttrekken
Hulp te verlenen waar men kan is altijd pligtmatig verdient lof en verwerft achting
Dikwerf brengt dit te doen zelfs voordeel aan doch het is de les anderen in het verrigten van iets goeds hulp te bieden waar men kan
een goed geweten is voor de ziel wat deez zondheid is voor het lichaam

2
Tsjerkebibeltsje

anneks psalmboek út 1883 fan Antje Fokkes van der Meer
(* Menaam 1865 † Huzum 1926).
Antsje, neamd Anne, wurdt hjir deftich as Anna skreaun.

3
Selsmakke gedicht

Poezyalbum út 1905 fan Magdalena Hettes Hettema
(* Bitgum 1890 † Ljouwert 1977).
Hjir in selsmakke Frysk fers fan Leen har omke Nammen Jeltes de Boer (* Boazum 1858 † Menaam 1912), ferwer te Menaam. Hy hat syn eigen stavering.

Oan Leen!

Wat sil ik dij doch schrouwe
Mien allerbeste Nicht!
Wol mij nou toch ris ljouwe
Want ik hef gjin gedicht.
’k Hef alle winschen neitocht,
Die’t ien dit boekje stean.

Maar t jouwt mij dan gjin ljocht
En ’k tocht het sil net gaen
Der het men heit en mem en minke
Sa goed ken ’k net betinke
En tsjisse en fokke der noch bij
Ik riem net hael sa goed as sij
’k Soe sisse nim het best er uut
Dat winskje ik dan ta besluut

Nammen de Boer

4
Deiboek

fan Magdalena Hettes Hettema. Leen skreaf tsientallen skriften fol.

5

Gerben Reimers Brouwer (Bitgum 1886-1961), redigearde histoarise optochten, hjir in drukte folchoarder. Grutte Pier wurdt in Van Heemstra neamd, doe wie blykber noch net bekend dat de man in Donia wie.
Ek skreaf Gerben histoarise tonielstikken. Hjir in fragmint oer Wigle van Aytta.

6

Opskriuwboekje mei dêryn in taspraak fan Reimer Gerbens Brouwer
(* Bessebuorren 1856 † Bitgummole 1929), hâlden yn 1920 doe’t er fjirtich jier troud wie mei Trijntje Jacobs Gosliga (Bitgummole 1856-1936).
Yn eigen stavering:
Ik tochte nies sa aan Vader Jakob die zeit doe hij wer om kaam van Padden Aram en doe hij zeeg al dat geene wat hij verkriege hie, mei myn stok bin ik oer deze rivier tein doe’t ik hinne gong en nou’t ik wer om kom ben ik tot twa Heiren.
Ik bin voor 40 jier ek hinne tein en dat net za fier ou, tichte bij, hier bij de Borne. Mien reis wie doe om Nienke van Jakob en Durkje. Nou die waar doe oen mij oustien. Ik moast belove goed op har te passen. Ja dat hiene ze sels ek dien.

7

Notysjeboekje oer it gemaak.
Lesboekje fan Pieter Douwes van der Schaaf. ‘En die het houdt dat is een schellem. Is het zoo niet?’ skriuwt de bysfeint.
Lokwinskbrief út de famylje Hannema. De ôfstjoerder en ûntfanger binne net bekend, mar likegoed net ûnbemind. Nei har identiteit wurdt noch speurd.

3

Oranje-Nassau

Underskieding yn ’e oarder fan Oranje-Nassau fan Johannes Romkes Hannema (* Tsjom 1874 † Frjentsjer 1960), troud mei Maaike Jans Goslinga (* Wjelsryp 1875 † Frjentsjer 1953).
De stikken 2 en 3 binne út it erfskip fan Cornelia Hannema te Frjentsjer

5
Skriuwstel

fan Antje Dirks van der Schaaf (* Bitgummole 1886 † Ljouwert 1957), troud mei Gerben Reimers Brouwer.

Achter dat skriuwstel foto's út in fotoalbum út de neilittenskip fan Antje Dirks van der Schaaf.
Op ’e portretten (út it boek): Anne har âldere suster Sieuwke (* Bitgummole 1884 † Winsum 1962) en har man Sjoerd Yebs Reitsma (* Wommels 1882 † Winsum 1970), dy’t buorken op Uylenburg oan ’e Kouweweg ûnder St.-Jabik en op Wækens ûnder Winsum.

6
Hantekeningstimpel

fan Tjitze Hettes Hettema (* Bitgum 1889 † Ljouwert 1957).
As Tsjisse op hannelsreis wie, koe syn broer Fokke of ien fan it personiel de brieven ûnderstimpelje.

7
Lakstimpel

fan Hette Tjitses Hettema (* Bitgum 1863 † Ljouwert 1947).
Skonken oan Erfgoed Fundaasje troch de erven Maaike Veenstra-Miedema te Noarch.

 

10
Tabaksdoaze

fan Frans Rinses Haadsma (* Hemmemastate ûnder Menaam 1817 † Menaam ûnder Bitgum 1897), boer, troud mei Geertje Sybes Osinga (* Berltsum 1824 † Menaam ûnder Bitgum 1859).
Oan ’e binnenkant fan it deksel de inisjalen F.R.H. en 1839.

Doe’t Frans ferstoar wienen syn frou en syn fiif bern him foargongen. (Rinse, 23 jier âld, Jetske, 22 jier, Bottje mar 2 jier, de twadde Bottje, 22 jier en Sybe, 25 jier âld)

Sybe (Bitgum 1854-1879), syn lêste soan, naam it beslút dat nei syn dea gjin uterlike tekens fan rou mear droegen wurde moasten, oars soe de famylje neffens de bewende fêststelde tradysje erflik swarte klean drage moatte.

Binnenkant deksel tabaksdoaze de inisjalen F.R.H. = Frans Rinses Haadsma, en it jiertal 1839.
Sulvermerken:
Binnenkant deksel yn hoeke: masterteken DK dêrûnder 2
Midden: kantoarteken = minervakop (skildknaap mei yn syn muts in letter) dy letter stiet foar it plak. De letter is hjir ûnlêsber, wierskynlik Ljouwert.
Boaium binnenkant: jierletter E: = 1839
Midden: gehalteteken = rinnende liuw. Hjir 2de gehalte sulver, dat is 835 tûzenste dielen gram op in kilo; 165 tûzenste dielen gram is koper.

2
Fotoalbum

út de neilittenskip fan Geertruida Hermanus Offringa
(* Mantgum 1891 † Ljouwert 1974 ).
Om yn te sjen.

3
Ik wil voor U strijdvaardig staan
En moest het zijn, voor U vergaan!

-poezyalbum fan Renske Reimers Brouwer
(* Muntsjesyl 1899 † Harns 1989).

-en fan Renske har mem, Geartsje Harmens van der Ploeg
(* Rie 1872 † Frjentsjer 1962).
Hjir in selsmakke fers fan har earste man Reimer Rinses Brouwer (* Froubuorren 1867 † Muntsjesyl 1902).
Hy wie ûnderwizer te Muntsjesyl.

Aan mij lieve Geertje.

Hoe zou ik U vergeten?
Ik weet, wat Gij mij zijt;
Als de aard het liefste en beste
Vergete mettertijd,
Ik zing het luid en en juich steeds weer:
‘‘Mijn Geertje lief! Ik min U teer!’’

Hoe zou ik U vergeten?
Uw beeld leeft in mijn hart;
Ik ben met U verbonden,
Met U, in vreugd en smart.
Ik wil voor U strijdvaardig staan
En moest het zijn, voor U vergaan!

Hoe zou ik U vergeten
In vreugd noch droefenis,
Zoolang een spoor van liefde
En leven in mij is?
Nee, ’k zoek U steeds en U alleen,
’k Min U mijn Geertje en anders geen!

Munnikezijl R Brouwer
13 Mei 1898.
 

4
Fjochter yn Atjeh

Feike Rinses Brouwer (* Sjoelemastate ûnder Menaam † Assen, Militêr Hospitaal, dêr begroeven mei militêre eare) focht yn Atjeh,en krige dêrfoar militêre ûnderskiedings:
Voor trouwe dienst - Atjeh 1875-1890 en
Voor krijgsverrigtingen - Atjeh 1896-1900.
Op ’e foto stiet Feike twadde fan links.

Feike woe nei Nederlân en syn froulju woenen dat opkeare. Doe’t dat net slagge, dienen se fynmeald hier yn syn iten en dêr is er yn Assen troch ferstopping yn ’e mage oan stoarn: de goena goena.

5
In greep út goud

-achter it gleske yn it spjeldsje sit in blommelânskipke makke fan hier fan Jouw Tjeerds Fokkema, boer te Menaam (Menaam 1796-1868), ferstoarn sûnder neiteam.
Middenyn it skilderijk de inisjalen: J T F.
-earmbân
-gouden rinkje
-floddermutsspjeld hearrend by it earizer fan Magdalena Harkes Tækema (Menaam 1833-1911).

6
Segelring

fan Gosse Hettema (* Ljouwert 1930 † Snits 1977).

7
Hazzesprong

fan Gerben Reimers Brouwer.
In hazzesprong is in piipúthimmelder, dit bonkje yn ’e achterpoat fan ’e hazze is it sterkst en dat waard sadwaande brûkt foar it piipútheljen.
Inisjalen yn it kopsulver: GRB.

fan Reimer Gerbens Brouwer
(* Sate 3, Súdhoek ûnder St.-Anne † Sjoelemastate ûnder Menaam 1871), Gerben syn heit.
Oan dizze hazzesprong komt gjin bonkje te pas: hy is kompleet fan sulver.

8
Geboarteleppel

fan Doekele Gerbens Brouwer (Bitgum 1917-1989),
krigen fan syn omke Doekele Dirks van der Schaaf
(* Bitgummole 1873 † Ljouwert 1956).

9
Teeleppeltsje

fan Dieuwke Klazes Nicolai (* De Him ûnder Wurdum 1792
† Barhûs ûnder Wurdum 1850),
twadde frou fan Doeke Wygers Hellema
(* Wânswert 1766 † Barhûs 1856).
Under it stâltsje de inisjalen DKN.

11
Twa reaukes

Ut it erfskip fan Antje Tjeerds Fokkema (Menaam 1801-1851) hat Erfgoed Fundaasje in 6-delich stel reaukes yn bewarring nommen (de grutte) en ien lytsenien.

12
Tsjerkejildbeurske

fan Anne Hettema (* Bitgum 1919 † Ljouwert 2011),
oer-oerbeppesizzer fan Anne Fokkema (hjirboppe).
Inisjalen op it dekseltsje: A. H.
Dat dit beurske gâns ferdrage moatten hat is dúdlik:
de boaiem is der finaal út.

13
Horloazje

fan Jantje Jentjes Siderius (* Doanjum 1868 † Bitgum 1915).

14
Horloazje-opwiner

en -ketting fan Doekele Doekeles de Boer (Dyksterhuzen 1811-1889).
Boer op Dyksterhuzen. De ôfbylding moat syn pleats foarstelle mei heaberch en op ’e oare kant de Bitgumer toer.
It sulvermerk yn it ketting is net mear te lêzen, it merk yn ’e horloazjeopwiner is: PC 114. Erfgoed Fundaasje hat nei ûndersyk fêststelle kinnen dat it hjir giet om Paulus Riddersma Cabboes syn wurk
(* Oldersum 1805 † Ljouwert 1859), hy levere ûnder dat merk fan 1836 oant syn dea.
It geheel sit noch yn it orizjinele doaske.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

3. Utstallingen oer histoarysk mienskipsbesit

Lykas by foarljochting binne ek tentoanstellingen ûnmisber om lju yn ’e kunde komme te litten mei de wearde fan har eigen erfgoed. Dat kin gean om in inkelde brief oant in swide kolleksje, lykas twa frachten klean út patrisise en adelike fermiddens fan ’e famyljes Brantsma-Van Slooten-Van Sminia en dêrneist de famyljes Brantsma-Van Heerdt tot Eversberg-Van Haersma de With wurde yn ’e takomst foar de mienskip bewarre en binne op termyn foar publyk te besjen. Stichting Erfgoed Fundaasje bemiddelet yn dat proses en beskriuwt it unike guod. De ûntfangst hie plak op sneon 14 april 2019. op ’t kantoar fan ’e stichting. Lês fierder.
Sjoch foar foarbylden fan eksposysjes hjirûnder en by Utstallingen.

EKSPOSISYS GROATE KERK ST.-JABIK

Fan 10 july tot en met 10 septimber waren in ’e Groate Kerk te St.-Jabik drie tentoanstellinkys fan kulturele raizen:
1 ’n rais deur de klaaikeramyk anneks tekeningen fan Ryt Kooistra
2 ’n pelgrimazy fan St.-Jabik na Santiago de Compostella, over de klaai fan ’t Jabikspâd
3 ’n tochy deur erfgoed hine, út ’e Bildtse klaai opdold en failigsteld deur Erfgoed Fundasy.

De anloop waar ´n sukses: meer as 500 besoekers.

EKSPOSYSJES GROATE KERK ST.-JABIK

Fan 10 july oant en mei 10 septimber wienen yn ’e Groate Kerk te St.-Jabik trije útstallinkjes fan kulturele reizen:
1 in reis troch de klaaikeramyk anneks tekeningen fan Ryt Kooistra
2 in pelgrimaazje fan St.-Jabik nei Santiago de Compostella, oer de klaai fan it Jabikspaad
3 in kuierke troch erfgoed, út de Biltse klaai opdold en feilichsteld troch Erfgoed Fundaasje.

De oanrin wie in sukses: mear as 500 besikers.

https://www.rytsverbeelding.nl/
https://groatekerk.nl/tentoonstelling-in-zwart-wit/


4. Sulverbesichtigingen

De foarljochting, presintaasje en beskriuwing oangeande sulver – benammen geboarteleppels – is fan ’e fruchtbere grûn. In soad minsken nimme kennis fan it te boek- en feilichstellen fan agraryske skiednis yn dit opsicht. Sjoch foar in foarbyld: Foarljochting te Ingelum.
Omdat de Corona hearsket, kinne grutte foarljochtingsbyienkomsten net plak hawwe. Sadwaande wurde yn lytsere byienkomsten besichtigingen opset geandewei it Iepen Mienskipsprojekt.

5. Ynterviews oer erfgoed

Yn Coronatiid kinne aldergelokst fraachpetearen oer agrarysk erfgoed wol trochgean. Yn it Iepen Mienskipsprojekt wurde mear lju befrege op har kennis datoangeande as earst pland wie; en dy wittenskip wurdt op film foar de takomst behâlden.
Sjoch hjirûnder in foarbyld. Sjoch foar mear boppe-oan dizze side: Filmoersjoch.

6. Projekt Lytje Pole

Yn it Projekt agrarysk en kultureel erfgoed is ek beflapt it fêstlizzen fan skiednis oangeande it eilân Skiermuontseach – de Lytje Pole. It omfiemet de tongslach, seefeart en pleatslike gewoanten.
Henriette Pieperiet is dêr in foarname boarne. Sjoch hjirûnder in eksimpel op film.
Foarbylden fan dit erfskip: Delslach tongslach Eilauners.

Sjoch ek Projecten in beeld -> Kunst Cultuur -> 11 Projekt agrarysk en kultureel erfgoed (Ljouwert)